فراهان آنلاین

اين كتاب به قلم آقاي عبداله واشقاني پيرامون روستاي خلج زبان واشقان ازتوابع بخش فراهان شهرستان تفرش درتاريخ1385 در 3000جلد منتشر شده است مركز پخش تفرش خيابان آيت اله سعيدي دفترتيراژه 6225546و6222 – 0862
تهران:ميدان انقلاب- ضلع شمالي پلساژ البرز- كتاب ربيعي
قم :پاساژقدس طبقه پنجم شماره 174 كتاب سراي آذربايجان

فهرست كتاب به شرح ذيل است:

مقدمه
شجره نامه نگارنده
موقعيت جغرافيايي
وجه تسميه وقدمت واشقان
آب وهوا
دروصف واشقان
واشقان درگذرتاريخ
مساحت
مزارع
كشاورزي
دامداري
قنات ها
كوه ها
كهن تريم درخت
صنايع دستي
مساجد
حمام
آسياب ها
بخش سادات
جشن كوسه گلدي(ناقلدي)
سال هاي قحطي
مكتب داران
مشاهير واساتيد
خط(خوشنويسي)
پراكندگي جمعيت
امكانات عمومي
روستاهاي همسايه
تصاوير پيوستي

برگرفته از وبلاگ آن روزها
http://anruzha.blogfa.com/

آقای شریف_شاید آقای مهندس شریف، به هر حال پیش‌نام این واشقانی عزیز را نمی‌دانم _ مثل هر سال زحمت کشیده و تقویم واشقان را چاپ کرده،یک ‌برگی و بزرگ و رنگی با عکس و برخی اطلاعات و دانستنی‌ها که لابه‌لای ماه‌ها و عکس‌ها جا داده.هر سال زحمت زیادی می‌کشد و هزینۀ زیادی را قبول می‌کند و امسال هم کسی آمده بود_نمی‌دانم خودش بود یا دیگری_ و در واشقان می‌گشت و تقویم را خانه به خانه می‌داد.اما حیف که این همه زحمت هرساله با بعضی خطاهای هرساله همراه می‌شود و چون مردم واشقان که همۀ اهالی هنرپرور و فرهنگی فراهان و تفرش و آشتیان،آنها را گل سرسبد خود می‌دانند،مردمی دانشمند و تیزبین‌اند،به‌سرعت این خطاها را درمی‌یابند و نقل می‌کنند و خطا اگر هم کوچک باشد،بزرگ می‌شود.بعضی از ساکنان خود واشقان می‌گفتند که املا و تلفظ بعضی از نام‌های محلی واشقان در این تقویم درست درج نشده یا اینکه عکس، مال یک جاست و نام مال جای دیگر است. من در بارۀ این اشتباهات نمی‌توانم نظری بدهم چون همۀ بیابانها و کوه‌ها و دره‌های واشقان را بارها و بارها و تنها یا با اقوام و دوستان گشته‌ام،اما نام اغلب آنها را هنوز هم نمی‌دانم،یا اگرچه زبان خلجی را کامل می‌فهمم و به قول زبان‌شناسان تواناییlistening من خوب است‌،اما نمی‌توانم با آن صحبت کنم و در نتیجه دربارۀ تلفظها آن دقت و سلامتی را که لازم است،ندارم. اما در این تقویم که هرساله چاپ می‌شود، یک خطای هرساله هست که چون به تاریخ و زبان بستگی دارد، خیلی مرا متوجه خودش کرده، مخصوصاً اینکه شریف عزیز ما این خطا را با قیدِ "بر اساس اسناد معتبر" همراه کرده.از دو سال پیش،به یکی از اعاظم واشقانی گفتم و از طریق او پیغام فرستادم که شاید این خطا اصلاح شود و دو سال گذشت و نشد و امسال هم تکرار شده، و چه خوب بود که در این کار قشنگ و مفید،از صاحبان علوم و فنون که بحمدالله در واشقان بسیارند،کمک گرفته می‌شد تا کاری بی‌نقص‌تر بیرون بیاید. اگر در تقویم واشقان نگاه

تحقیقی دربارۀ واژه‌های خَلَج،خَلَچان،غلجایی(قلجایی)،غور،گَرَکان و فراهان
برگرفته از وبگاهِ آن روزها http://anruzha.blogfa.com/post-45.aspx

نوشته ی دکتر ابراهیم واشقانی فراهانی

شش واژۀ خَلَج،خَلَچان،غلجایی(قلجایی)،غور،گَرَکان و فراهان از یک ریشه‌اند و تقریباً هم‌معنی‌اند. واژۀ "گَر" در زبان اوستایی به معنی کوه است.کیومرث که نخستین انسان و نخستین پادشاه در باورهای اساطیری ایرانیان است،گَرشاه خوانده می‌شد،یعنی پادشاه کوهستان و یا پادشاه کوه‌نشین. بلعمي در تاريخ بلعمي مي‌نويسد كه كيومرث بر آب و زمين و گياه پادشاه بود اما عنوان او گرشاه يعني كوه‌شاه بود(بلعمی،1/3-17).بيروني نیز در این‌باره مي‌نويسد: «لقب‌آن،كوشاه است يعني پادشاه كوه و برخي هم گفته‌اند گل‌شاه ،يعني پادشاه گل، زيرا در آن وقت هيچ كس نبود» (بيروني، 141).ایران شرقی که سرزمینی است کوهستانی و امروزه با نام افغانستان به استقلال رسیده‌است،در قرون گذشته،غور خوانده می‌شد و مردم منسوب به آن ناحیه را غلجایی(قلجایی) و غلجه‌ای و غرچه‌ای می‌خواندند.بی‌تردید این نامها مشتق از ریشۀ اوستایی "گَر" به معنی کوه است.سرزمین غرجستان نیز که در شرق ایران بوده،همین حکایت را دارد.ممکن است مبدأ اشتقاق این واژه‌ها واژۀ "گَرَک"(گر+ک) باشد به معنی منسوب به کوه،و گاف به غین و قاف مبدل شده و حرف راء در برخی از این صورتها مبدل به لام شده و در برخی نیز بی‌تغییر مانده‌است.
امروزه گروهی از ترکان را با نام خَلَج می‌شناسیم و مسکن عمدۀ آنان،برخی روستاهای فراهان و خلجستان است.بی‌تردید خلج،نام قومی از اقوام ترک نیست،بلکه صفتی است برای گروهی از ترکان که پس از ورود به ایران در نواحی کوهستانی مسکن گرفتند و بر این اساس،ترکی خلجی،یعنی ترکی کوهی.قوم خلج را در قرن هفتم هجری،بخشی از سپاه سلطان جلال‌الدین خوارزمشاه در نبرد با مغولان می‌یابیم.اینان،ترکانی بودند که به سبب سکونت در کوهستانهای شرق ایران(غور،غرجه) با صفت خلج،یعنی غرجه‌ای و کوه‌نشین خوانده شدند،چنانکه پس از مهاجرت این دسته از ترکان به هند و مرکز ایران،اقوام آریایی نژاد پشتون در مساکن آنان اقامت گزیدند و افغانهای قلجایی(کوه‌نشین) نام گرفتند.
شهر تفرش امروزی که از به هم پیوستن تعدادی روستای کهنسال پدید آمده‌است،محله‌ای دارد به نام "خَلَچان" که در اصل،روستایی بوده و ساکنانش،ترک نیستند.خلچان خواندن این روستا ناشی از کوهستانی بودن محل است و خلچان،ترکیبی است از خلج به معنی کوهستانی، و الف و نون نسبت.
روستای گرکان در فراهان نیز همین حال دارد و البته گرکان امروزه به آشتیان تعلق یافته‌است. سرزمین عظیمی هست که روزگاری فراهان خوانده می‌شد و امروزه اغلب بخشهایش تجزیه شده و میان اراک و تفرش و آشتیان تقسیم شده‌است. این ناحیه چون کوهستانی بوده،در کُل،گَرَکان خوانده می‌شده و کرسی آن نیز روستای گرکان بوده است.امروزه روستای گرکان به آشتیان داده شده و کل ناحیه نیز دیر زمانی است که دچار تبدیل حروف شده و از گرکان به فراهان تغییر صورت یافته‌است.امروزه مرکز فراهان،شهر فرمهین است و به ظنّ قوی می‌توانیم در جزء نخست نام فرمهین،ریشۀ اوستایی "گَر" به معنی کوه را بازیابیم.

کتابنامه
- بلعمي،تاريخ بلعمي(تكمله و ترجمه‌ي تاريخ طبري)،به‌تصحيح محمد تقي بهار،به‌كوشش محمد پروين گنابادي،كتابفروشي زوّار،تهران،1353ش.
- بيروني،ابوريحان،آثارالباقيه،ترجمه‌ي اكبر داناسرشت،انتشارات ابن سينا، تهران،1352ش.

برگرفته از:
http://www.cloob.com/club/post/show/club...id/1550581

جهان‌دیده‌ای؟ واشقان را ببین
جهانِ هنر، واشقان است و بس

نفس می‌کشم، از تو پر می‌شوم
دلم از تو خالی نشد یک نفس

نبودیم بی یاد تو یک زمان
ندیدیم بی عشق تو هیچ کس

نرفتیم هرگز به گشتِ بهار

که دل از هوایت نشد پر هوس

به هر جا که رفتیم دور از شما

جهان بود با وسعتش یک قفس

هنر کم‌ترین پایۀ فضل توست
تویی در هنر برترین دسترس

به دیوان تو حرف باغ بهشت
همان حرف سیمرغ بود و مگس

از آوازه‌ات، عاشقی، یک غزل
از آفاق تو، صبحدم یک قَبَس

به هر جا که عشق است، نامِ تو هست
که شد نامت از "عاشقان" مُقتبَس

تاریخ

اقتصاد

معماری هزاوه

آيين رشکی و ماسی در بخش وفس و فراهان
رشکی و ماسی(Reshki-massi) آیینی دیرپاست که از پنجاه یا چهل روز مانده به آغاز بهار اجرا می‌شود؛ گونه‌ای از نوروزی خوانی که خاستگاهش را جدا از برخی محلات شهرستان اراک (همچون رازان- حصار- عباس‌آباد- مد آقاسیا- سرآسیاب- تک¬درختی- اُلکه) بیشتر در روستاهایی مانند فیجان، ضامنجان، موت آباد، آمان‌آباد، پاکل، سنگ اسپید، خرخپ، بُلاق، ساقی و بخش‌هایی چون وفس و فراهان می‌توان جُست و یافت. طبق مستندات اغلب شفاهی و به زعم قلیلی نقش پوشان باقیمانده در رُفت حیات این آیین آخرۀ زمستان، رشکی و ماسی تا چهل سال پیش بر پایه متنی موجود و نیز بداهه‌گویی‌های حسب‌الوقت، هر ساله اجرا می‌شده و الانه باید پس از بسیاری گشت و گرد مگر بیاییم کسانی را که در هیئت رشکی و ماسی دورگردانی می‌کنند و ره به ره کلون می‌کوبند. برای مطالعه این پژوهش که توسط علی شمس صورت گرفته به این پایگاه مراجعه نمایید.

پایگاه زبان‌های در خطر جهان: وفسی، زبانی در معرض خطر قطعی
یونسکو، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد در روز جهانی زبان مادری مطابق با ۲۱ فوریه، سوم اسفندماه، نسخه اینترنتی اطلس «زبان‌های درخطر جهان» را افتتاح کرد. این پایگاه اطلاعاتی دیجیتالی و اینترنتی، حاوی اطلاعاتی به‌روز از ۲۵۰۰ زبان درخطر جهان است که همچون دائره‌المعارف اینترنتی «ویکی‌پیدیا» می‌توان آن را تکمیل و تصحیح کرد. از میان تقریبا شش هزار زبان موجود در جهان،‌ بیش از ۲۰۰ زبان در طول زندگی سه نسل گذشته منقرض شده،‌ ۵۳۸ زبان در وضعی بحرانی هستند، و ۵۰۲ زبان شدیدا در خطرند. کویی‌چیرو ماتسوئورا،‌ دبیرکل یونسکو،‌ در مراسم رونمایی از این پروژه ضمن تاکید بر این که زبان، ابزار انتقال دانش و اطلاعات انسان درباره طبیعت و کائنات است گفت: «مرگ زبان به ناپدید شدن بخش بزرگی از میراث فرهنگی، از شعر و افسانه تا ضرب‌المثل و لطیفه می‌انجامد.» ‌ اطلس زبان‌های درخطر جهان که حاصل کار و تلاش ۳۰ زبان‌شناس است نشان می‌دهد کشورهایی که بیشترین تنوع زبانی را دارند مثل هند و ایالات متحده بیشترین تعداد زبان‌های درخطر جهان را نیز دارا هستند. ۱۹۹ زبان در جهان کمتر از ۱۰ گوینده و ۱۷۸ زبان دیگر بین ۱۰ تا ۵۰ گوینده دارند. اما چهار زبان هم در جهان هست که فقط یک گوینده دارند:‌ زبان‌های وینتو – نوملاکی در شمال کالیفرنیا، لیوونیایی در منطقه بالتیک، یاگان در شیلی، و کایخنا در برزیل. دلایل مرگ یک زبان از نظر یونسکو: گویندگان آن به گروه یا قومی قوی‌تر و بزرگ‌تر روی بیاورند و عدم غرور و افتخار مردم به میراث خود و بی‌توجهی به آن.